Meteen bij de eerste maat was het raak. Een helse furie! Kabaal, ketelmuziek, schril gefluit! je zat rechtop in je stoel van de schrik. Maar er kwam lijn in het kabaal, er begon een eigen taal uit te spreken en langzaamaan begreep je waar deze muziek over ging. Het doek ging open, eerst een verwarrend stil koor, daarna kwam het verhaal met de zangers op gang.
Een jong, vrij naïef meisje is dol op een jongen, maar is niet ongevoelig voor de charmes van een officier. Haar vader die haar had moeten beschermen, ziet daar wel wat in in verband met toekomstige status, en moedigt haar aan op de verkeerde weg. De officier speelt met haar, ze gaat te ver mee. Vervolgens gaat ze van hand tot hand, soms lijken de kansen te keren maar ze zakt af tot het laagste niveau. Haar jongen krijgt geen kans meer, en kan haar alleen nog maar wreken door de ergste aanstichter te vergiftigen. Zelf sterft hij ook. Het meisje bedelt en hoereert, maar zelfs haar eigen vader herkent haar niet meer.
Het afzakken wordt ook heel fysiek weergegeven: het toneel gaat steeds schever staan en op het laatst is het onmogelijk om te blijven staan, ze glijdt naar het uiterste hoekje, een heel indringend beeld.
Alle soldaten dragen knalrode uniforms, bij één passage is er een welwillende vrouw, zij gaat gekleed in het geel. Het meisje, haar zus, haar vader en haar vriend gaan gekleed in grijs. Het decor is een doos, met luiken en deuren die open en dicht kunnen, wit met zwarte strepen, soms overdekt door een rode gloed vanuit de belichting, als de soldaten weer in de buurt zijn.
Een kenner op de radio vertelde dat deze opera als de moeilijkste ooit te boek staat. Misschien dat muziek van Messiaen ook zo moeilijk is, maar deze muziek staat vast en zeker bovenaan. Het is serieel, polymetrisch, prepared geinstrumenteerd, fusion omdat er ook een korte partij versterkte popmuziek klinkt, knallend harde trompetten en dan weer een gitaar, en de contrabassen hebben een opzetstuk om nog lagere tonen dan normaal te kunnen produceren. Een heidens karwei om te spelen en te dirigeren.
Maar aan het eind van het stuk ga je nadenkend de zaal uit. Je hebt diep medelijden met zo'n wicht dat de pech heeft gehad op een kruispunt van haar leven verkeerd te hebben gekozen, verkeerd te zijn geadviseerd. De uitspraak van de twee officieren deed mij sterk denken aan het experiment van Philip Zimbardo: het Stanford-gevangenisexperiment uit 1971. Daarin werd duidelijk hoe gemakkelijk het is om een scheidslijn te trekken tussen levens. Aan de ene kant daarvan wordt geleden, aan de andere kant daarvan wordt vreugde geschept uit het doen lijden.
Het is geen symmetrische scheidslijn. Het is niet een lijn tussen lijden en doen lijden, het is een lijn tussen lijden en vreugde om lijden. Daders hebben geen geweten. Alleen een enkel individu met eigen karakter is in staat om zich daarvan te distantiëren. Wie zijn wij?
No comments:
Post a Comment