Ontwikkelingen

Als student sociologie heb ik me moeten verdiepen in de Frankfurter Schule. Ingewikkeld, moeilijk taalgebruik, bijzonder scherpe analyses van 'wat de toekomst brengen moge'. Wat de toekomst brengt, aldus de Frankfurters zoals Habermas, Adorno, Horkheimer, is de de Verneinung van het heden.
Wat nu is, ontwikkelt verder en vergroot uit, tot in het hart van die ontwikkeling tegengeluiden - en die zijn er altijd - de ruimte krijgen en zich zelf gaan ontwikkelen, zodanig het vorige fenomeen instort en wordt vervangen door diens Verneinung. Dat is niet zozeer het omgekeerde als wel één van de mogelijke omkeringen. Op haar beurt zal die ontwikkeling ook weer in een tegendeel omslaan. Zo bloeit de bloem van de geschiedenis voort en laat stelselmatig haar uitgebloeide bladeren vallen.

Nu met dit herfstige weer de bladeren buiten vallen moet ik daaraan denken. We hebben zojuist over veel commotie in Engeland gehoord waar het geteisem als dollen aan het plunderen en vernielen is geslagen. Een verstandige commentator op de radio gaf aan dat deze jongelui desgevraagd als motivatie opgeven dat ze vechten zo leuk vinden, en dat ze het doen omdat ze ermee weg komen.

Daarin zie ik een voorbeeld van de Verneinung. We hebben in Europa al zo lang vrede, dat er nu juist onvrede is gaan leven onder kansarme jongeren. Waar kunnen ze in uitblinken? Welke perspectieven hebben ze? In onze welvaartsmaatschappij hebben ze wel alles wat ze nodig hebben om zonder honger of angst te kunnen leven, maar het lijkt zo weinig de moeite meer waard. Oorlog lijkt ver weg, virtueel, je hebt toch zeker tien levens of niet dan. 'Geestelijk' leven (die termen zullen ze niet gebruiken) bestaat vooral uit leegte, want dat wordt aangedreven door de noodzaak om je geestkracht in te zetten, bijvoorbeeld om in leven te blijven. Niet nodig meer.

Wat overblijft is de fysieke bevestiging van het bestaan. Zuipen, neuken, feesten. Vechten en de macht over een ander nemen. Als je dan verder gaat, wordt het plunderen, brandschatten en doodslaan. Zo lang je ermee weg komt en de sterke arm van de gevestigde orde zo sterk niet blijkt te zijn.

Ook dit blad zal van de maatschappij afvallen, en wat er onder vandaan komt, zal een schreeuw zijn om ruggengraat. Maar hoe? Maar wie? de nieuwe generatie mag het zeggen.