Het negende uur

Het negende uur is volgens de oude Romeinse tijdrekening het vroege namiddaguur, voor ons zo ongeveer 15.00 uur. Het tijdstip waarop volgens de traditie Christus op Goede Vrijdag aan het kruis zou zijn gestorven. Onder die titel heeft ook Pieter Nouwen een boek geschreven, dat mij werd aangeraden door mijn geliefde Eef.

Het is een bijzonder boek dat de vraag behandelt of je de muziek van Bach, en dan met name de Matthëus Passie, kunt zingen of - als je niet kunt zingen - beluisteren zonder christelijk religieuze overtuiging. Het antwoord van Nouwen daarop is een ondubbelzinnig Nee.

Dat had ik uit de aanrader niet begrepen. Het slot, de wacht of canon zoals Nouwen het hoofdstuk 20 noemt, kwam voor mij dan ook als een verrassing. Mijn verwachting was dat uit de doeken gedaan zou worden hoe het volgens Nouwen mogelijk is, dat beleven zonder geloof. Maar Nouwen beschrijft in plaats daarvan hoe het een onaangenaam, lastig mens, een agnost, ja zelfs een anti-christen door de oneindige liefde van zijn Christus vergund wordt om in het oneindige uur van de dood van die onaangename sterveling kennis te nemen van het ware goddelijke van Christus' beslissing om het lijden der wereld op zich te nemen.
Hij is dood, maar nog niet dood en doorleeft - of moet ik zeggen doorsterft - het lijden van Christus als ware hij die zelf. Hij is omgeven door liefde, dat voel je, maar kan pas verder als hij is gelouterd.

Het is een prachtig boek, mooi geconstrueerd en van een grote belezenheid en kennis van Bach. Het is geschreven in de vorm van een fuga, als je het ziet. Daarnaast gebruikt hij de kreeftengang. Maar alles zonder het er dik boven op te leggen. Alleen al daarom is het een geweldige aanrader. Daarnaast zijn Nouwens religieus-filosofische beschouwingen ook zeer de moeite waard.

Toch was ik in een bepaald opzicht teleurgesteld want ook Nouwen levert me geen antwoord op de vraag wat deze muzikale emotie ten diepste is. Je komt er niet mee weg om te zeggen dat ongelovigen en gelovigen een andere taal spreken.

Wikipedia er maar eens op nageslagen. Wat blijkt: Nouwen is al ten hemel opgenomen, nog wel tijdens een operatie. Hij is als agnost begonnen en later bekeerd tot het orthodoxe christendom. Hij was journalist en erudiet man, dat moge duidelijk zijn.

Zijn beschrijving is hoe dan ook zo mooi, en zette me zeer aan het denken. Ik daag de lezers van mijn blog uit om uit te vinden met welke woorden hij het moment van sterven van Edward Schneider beschrijft. Buitengewoon knap, vond ik het.

Daarom wilde ik meer van hem lezen. Direct naar de bieb gegaan en het boek De Pias van het Pentagon gelezen. Schaterend van de lach, en wederom met grote bewondering voor de belezenheid en zorgvuldigheid van de achtergronden en bronnen die hij geeft. Lees dat boek! de naam Jan Piet Joris zul je niet meer vergeten.