Malta

Indrukwekkend op Malta is het om je te realiseren dat het eiland al 7000 jaar Europese beschaving heeft gezien. Dat is dus ouder dan de oudste dynastie der Egyptenaren: de eerste farao moet rond 3150 voor onze jaartelling hebben geleefd. De tempelbouwers van Malta zijn rond 5200 voor onze jaartelling in Malta begonnen met hun prachtwerken.

Hierboven staat een maquette afgebeeld van de tempels van TarXien, daterend uit 3600-2500 voor Christus. Dat was al een geavanceerde vorm van tempel, bestaande uit meerdere ovale complexen die met gangen met elkaar verbonden zijn. Daar staand voel je de ouderdom van de stenen om je heen. Wonderlijk is het om te zien dat deze allervroegste 'tempeliers' mensvormige beelden maakten, en niet van die lullige beeldjes maar meer dan menshoog. We zien daar een onderlijf van een man (overduidelijk een man, hoewel je geen geslachtskenmerken ziet) met blote voeten, in mijn beleving een dunne mogelijk zijden pofbroek met daarover een kuitlange jurk of jas - zoals je ze wel in oosterse plaatjes ziet afgebeeld.

Niets op dat terrein komt verheven of goddelijk over, integendeel, het lijkt erg menselijk en aards allemaal. Toch wordt het een tempel genoemd. Gezien de vorm van het geheel zou het echter evengoed een marktplaats kunnen zijn. Er zijn kleine nissen en alkoven waar je via een gat in een steen in zou kunnen kruipen. Dat doet denken aan de souk in oosterse landen, waar kleine handelaren op hun eigen vierkante meter schoenen lappen, leer bewerken, noten verkopen.

Eigenlijk vind ik die gedachte boeiender dan dat het een tempel zou zijn. Zou in een zo grijs verleden al een seculier leven hebben bestaan? een leven met drukke menselijke activiteit, gericht op (algemene) welvaart? zonder de druk van een enkele godheid die het zijne eist, zodat mensen zich kunnen wijden aan de vraag hoe goed samen te leven hier en nu? Misschien konden zelfs vrouwen zich daar vrij bewegen. Want voorafgaand aan de patriarchale culturen was er toch eerst het matriarchaat, de Slapende Dame van Malta.