Eleonore van Aquitanië - 1

Een vrouw van gigantisch politiek formaat - en we kennen haar niet. Een vrouw die de middeleeuwen heeft zien bloeien en die veranderingen heeft toegejuicht. Een vrouw die tegen de verdrukking in invloed uitoefende, bestuurde en hervormde, en die op cultureel gebied het voortouw had.

Dat was, zo blijkt uit het boek van G. Pikkemaat, Eleonore van Aquitanië. Zij werd geboren rond 1122 en was als de kleindochter van Willem de Troubadour, heer van Poitiers en Aquitanië behept met niet alleen een uitstekend verstand en sociaal inzicht, maar ook had ze een opvoeding genoten waarin cultuur hoog in aanzien stond. Haar grootvader was een groot organisator. Daarnaast was hij zo'n beetje de uitvinder van de hoofse cultuur. Daarin werd voor het eerst een grote en eervolle plaats voor vrouwen ingeruimd. Die plaats heeft Eleonore ten volle in gebruik genomen.

Natuurlijk was ze als meisje in de eerste plaats bestemd voor een gunstig huwelijk. Maar omdat haar enige broer vroeg overleed, en ze een prima band had met haar vader, mocht ze met hem mee naar zittingen van rechtszaken, jachtpartijen, overleg, en zelfs conflicthaarden. Dit alles gelardeerd met muziek, zang en dans waar het hof van Poitiers van zinderde. Toen haar vader stervende was, ze was 15 jaar oud, werd ze zo gunstig mogelijk uitgehuwelijkt - zo ging dat natuurlijk wel - en wel aan de kroonprins van Frankrijk, de leenheer van haar vader en op dat moment de hoogste in rang ten westen van het Duitse rijk. Eleonore stond bekend om haar grote schoonheid, natuurlijke gratie en zelfbewustzijn dus het was niet verwonderlijk dat de jonge prins Lodewijk straalverliefd werd op het eerste gezicht. Nog dezelfde week werd ze koningin van Frankrijk omdat haar schoonvader de koning stierf. Daarna begint het verhaal pas.

Pikkemaat schetst een beeld van een vrouw die niets kado krijgt, keihard werkt met een onuitputtelijke energie en vooral met groot inzicht en wijsheid. Botte conflicten weet ze op te lossen, als er gevochten moet worden mobiliseert ze haar legers en voert die aan, en passant gaat ze mee op kruistocht en ziet daar vreselijke ellende. Overal waar ze komt bloeien de kunsten. Ze is bevriend met koningen en pausen. Maar ook haar eenvoudige onderdanen worden door haar niet vergeten, ze treedt rechtvaardig op. Politiek gekrakeel weet ze telkens weer ten positieve op te lossen, voor haar zelf en voor anderen.
Ook is de eerste die de opkomst van de derde stand bemoedigt en faciliteert. Van haar hand zijn een aantal juridische documenten zoals die van het zeerecht, die nog op de dag van vandaag terug te vinden zijn in onze eigen wetgeving. Werkelijk een bijzondere vrouw, een die de hoofse cultuur zelfs ontstijgt.