Helmantel

In een dorpje in het hoge noorden geheten Westeremden staat een sprookje gebouwd van kloostermoppen. De kleine dorpskern bestaat uit wat lage maar ruime huizen, allemaal prachtig in de voegen gezet, meest van grote rode bakstenen met een oude uitstraling. Recht tegenover één van de kerken die daar zijn opgericht door de vele gelovigen, aan het kerkhof zelf dat niet is omheind maar waar je vrij over het gras kunt lopen, is een kleine verbinding via een houten brugje naar de vroegere paterswoning. Er hebben er meerdere versies van gestaan. De versie die er nu staat, is een replica van het gebouw uit de 13e eeuw.

De internationaal bekende schilder Henk Helmantel woont en werkt in dat sprookje. Hij heeft indertijd het 18e eeuwse huis aangekocht, af laten breken en daarvoor in de plaats de oude versie herbouwd. Alles uiteraard tot in de puntjes in de verf, tot en met het plashok toe met mooie gecoòrdineerde kleuren. Om het huis heen staat een kleine bongerd, die weer door een natte verlaging in het gras - net geen sloot - gescheiden is van de bleek. Alles is groen. De opbouwsels zijn omringd door bloemen in allerlei kleuren, kleine struiken als een half doorzichtige heg vormen een natuurlijke afscheiding van verschillende delen, een moestuin ligt stil achterom.

Tot oktober is daar dit jaar een jubileumtentoonstelling van het werk van Helmantel. Enkele stukken daarvan hebben ook elders in het land tentoon gestaan, en die had ik dan ook al gezien. Maar andere waren nog maar van dit jaar, of hadden Westeremden niet verlaten.
Het thema van Helmantel is altijd stilte. Dat kan zijn via voorwerpen, of via kerkinterieurs, of ook - vreemd wel - via kleine dode dieren zoals vogels en een egel. De enige uitzondering in het museum was het schilderij van een levende, maar wel zieke muis.

De afmetingen verschillen ook enorm. Grote doeken met hompen brood, recht uit de tijd van Frans Hals en Rembrandt, met houten nappen en melkemmers, houten scheplepels daarin, groene of blauwe flessen met glazen of kurken doppen daarnaast. Kleine doeken laten mispels zien, of uien, of een vaasje met een takje bessen. Heel mooi is ook een klein doek van een bijbel met daarop een vaasje met bloesem. In het vaasje worden juist de letters JESU uitvergroot.

Mij trof een kerkinterieur waar de lichtinval vanuit drie koepeltjes in de apsis vallen over de daar gelegde gedenkstenen en na een afstapje op de zwarte stenen vloer. Je ziet de onregelmatigheid van de grote brokken steen, een barst erin, de stenen glanzen.

Het was behoorlijk druk, met verschillende nationaliteiten. Plotseling stond daar de meester zelf. Er was een auto ongelukkig geparkeerd, de TV ploeg kon er niet meer door. Ze hadden net in de kerk daartegenover opnamen van hem gemaakt. Ik greep mijn kans en vroeg of ik hem op de foto mocht zetten. U hebt toch de schilderijen? zo vroeg hij. Ik antwoordde: Maar die mag ik niet fotograferen, en dan heb ik tenminste toch de schilder zelf. Hij vond me maar bijdehand, maar het mocht. En weg was hij weer. Anderen hebben misschien niet eens gemerkt dat hij er stond.
Het is een hele rit maar iets om lang aan terug te denken.